प्लास्टिकच्या नोटा हाती येण्याची तारीख ठरली; MPC बैठकीनंतर RBI ची मोठी घोषणा.

भारतीय चलन व्यवस्थेत लवकरच मोठा बदल पाहायला मिळणार आहे. अनेक वर्षांपासून चर्चेत असलेल्या प्लास्टिक (पॉलिमर) नोटा आता प्रत्यक्षात नागरिकांच्या हातात येण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे.

रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाचे गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी पतधोरण समिती (MPC) बैठकीनंतर महत्त्वाची घोषणा करत 2028 पासून देशात पॉलिमर नोटा चलनात आणण्याचे लक्ष्य निश्चित करण्यात आल्याचे सांगितले. विशेष म्हणजे, सध्याच्या कागदी नोटा बंद होणार नसून काही काळ दोन्ही प्रकारच्या नोटा एकाचवेळी व्यवहारात राहणार आहेत.

RBI गव्हर्नरांनी काय सांगितले?

MPC बैठकीनंतर रेपो दराच्या घोषणेसोबतच RBI गव्हर्नर संजय मल्होत्रा यांनी प्लास्टिकच्या नोटांबाबतही महत्त्वाची माहिती दिली. त्यांनी सांगितले की, 2028 पर्यंत पॉलिमर नोटा देशभरात चलनात आणण्यासाठी RBI तयारी करत आहे. यासाठी आवश्यक तांत्रिक प्रक्रिया, छपाई व्यवस्था आणि इतर तयारी सुरू असून पुढील दोन वर्षांत या नोटा टप्प्याटप्प्याने व्यवहारात आणल्या जातील.

कागदी नोटा बंद होणार का?

पॉलिमर नोटा बाजारात आल्या म्हणजे सध्याच्या कागदी नोटा तात्काळ बाद होणार नाहीत. RBI ने स्पष्ट केले आहे की, कागदी आणि पॉलिमर अशा दोन्ही प्रकारच्या नोटा काही काळ एकाचवेळी चलनात राहतील. त्यामुळे नागरिकांनी सध्या वापरत असलेल्या नोटांबाबत कोणतीही चिंता करण्याची गरज नाही.

पॉलिमर नोटा म्हणजे काय?

पॉलिमर नोटा या साध्या प्लास्टिकपासून तयार होत नाहीत. त्या विशेष प्रकारच्या कृत्रिम पॉलिमर पदार्थापासून तयार केल्या जातात. या नोटा कागदी नोटांपेक्षा अधिक मजबूत, टिकाऊ आणि लवचिक असतात. त्या सहज फाटत नाहीत, ओलाव्यामुळे खराब होत नाहीत आणि स्वच्छ करणेही तुलनेने सोपे असते. त्यामुळे त्यांचे आयुष्य पारंपरिक कागदी नोटांपेक्षा अधिक असते.

प्लास्टिकच्या नोटांचे फायदे काय?

पॉलिमर नोटांचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे त्यामध्ये अत्याधुनिक सुरक्षा वैशिष्ट्ये (Security Features) समाविष्ट करता येतात. त्यामुळे बनावट नोटा तयार करणे अधिक कठीण होते. याशिवाय या नोटा अधिक काळ टिकत असल्याने वारंवार नवीन नोटा छापण्याची गरज कमी होते. त्यामुळे चलन छपाईवरील खर्चातही बचत होऊ शकते.

भारतासाठी हा बदल का महत्त्वाचा?

ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा, न्यूझीलंड, ब्रिटन, सिंगापूरसह अनेक देशांमध्ये पॉलिमर नोटांचा यशस्वी वापर होत आहे. आता भारतही या देशांच्या पावलावर पाऊल ठेवत चलन व्यवस्थेचे आधुनिकीकरण करण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. सुरक्षित, टिकाऊ आणि बनावट नोटांवर आळा घालणारी ही नवी चलनव्यवस्था देशासाठी महत्त्वाचा टप्पा ठरणार आहे.

2028 पासून काय बदलणार?

RBI च्या घोषणेनुसार, 2028 पासून भारतीयांच्या हातात पॉलिमर नोटा दिसू लागतील. मात्र, या नोटा टप्प्याटप्प्याने चलनात आणल्या जाणार असल्याने सुरुवातीच्या काळात कागदी आणि प्लास्टिकच्या दोन्ही नोटांचा वापर सुरू राहणार आहे. त्यामुळे सर्वसामान्य नागरिकांसाठी हा बदल सहज आणि टप्प्याटप्प्याने होणार आहे.