वैद्यकीय क्षेत्र ते शेतकरी संघर्षाचा महानायक: कॉ. डॉ. अशोक ढवळे यांचा प्रेरक जीवनप्रवास

पालघर-योगेश चांदेकर

पालघर- भारताच्या समकालीन शेतकरी आणि कामगार चळवळीचा इतिहास जेव्हा जेव्हा लिहिला जाईल, तेव्हा एक नाव अतिशय आदराने आणि ठळकपणे घेतले जाईल, ते म्हणजे कॉ. डॉ. अशोक ढवळे. मार्क्सवादी कम्युनिष्ट पक्षाचे (माकप) केंद्रीय पॉलिट ब्युरो सदस्य आणि अखिल भारतीय किसान सभेचे राष्ट्रीय अध्यक्ष असलेल्या डॉ. ढवळे यांचा जीवनप्रवास हा केवळ एका नेत्याचा प्रवास नाही, तर तो त्याग, विचारनिष्ठा आणि अथांग संघर्षाचे चालतेबोलते विद्यापीठ आहे. त्यांच्या वाढदिवसानिमित्त त्यांच्या या क्रांतिकारी प्रवासावर टाकलेला हा विशेष प्रकाशझोत…

वैद्यकीय सुखाचा त्याग आणि लाल झेंड्याची दीक्षा
डॉ. अशोक ढवळे यांचे व्यक्तिमत्त्व अत्यंत वेगळे आहे. त्यांनी मुंबईच्या नामांकित ‘नायर रुग्णालयातून’ आपले वैद्यकीय शिक्षण (M.B.B.S. आणि एम.डी.) पूर्ण केले. एक यशस्वी डॉक्टर म्हणून सुखासीन आयुष्य जगण्याची सुवर्णसंधी त्यांच्यासमोर चालून आली होती. परंतु, रुग्णालयात येणाऱ्या गरिबांची, कामगारांची गरिबी केवळ औषधांनी बरी होणार नाही, तर त्यासाठी व्यवस्थेवर शस्त्रक्रिया करावी लागेल, हे या तरुण डॉक्टरने ओळखले.
विद्यार्थी दशेपासूनच ते ‘स्टुडंट्स फेडरेशन ऑफ इंडिया’ (SFI) च्या माध्यमातून डाव्या चळवळीकडे आकर्षित झाले होते. पदवी हातात आल्यानंतर त्यांनी क्लिनिक थाटण्याऐवजी डहाणू-तलासरीच्या जंगलात, आदिवासी, शेतकरी आणि कष्टकऱ्यांच्या झोपडीत जाऊन काम करण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला. वैयक्तिक सुखाचा त्याग करून त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य ‘लाल झेंड्याला’ आणि शोषितांच्या मुक्तीला समर्पित केले.

‘शेतकरी लॉंग मार्च’चे मुख्य शिल्पकार
महाराष्ट्राच्या इतिहासात २०१८ सालचा ‘शेतकरी लॉंग मार्च’ हा सुवर्ण अक्षरांनी लिहिला गेला आहे. नाशिक ते मुंबई असा १८० किलोमीटरचा पायी प्रवास करणाऱ्या ३५ हजारांहून अधिक आदिवासी-शेतकऱ्यांचे ते अभूतपूर्व शिस्तबद्ध आंदोलन होते. पाय रक्ताळलेले असतानाही, डोक्यात क्रांतीचा विचार आणि हातात लाल झेंडा घेऊन मुंबई धडकलेल्या त्या जनसागराचे मुख्य सूत्रधार आणि शिल्पकार कॉ. डॉ. अशोक ढवळे हेच होते.
त्यांच्या कुशल नेतृत्वामुळे आणि अचूक नियोजनामुळे तत्कालीन सरकारला झुकून शेतकऱ्यांच्या सर्व मागण्या मान्य कराव्या लागल्या होत्या. या आंदोलनाने संपूर्ण देशातील शेतकरी चळवळीला एक नवीन दिशा आणि आत्मविश्वास दिला.

दिल्लीचा ऐतिहासिक लढा आणि राष्ट्रीय नेतृत्व
केंद्र सरकारच्या तीन विवादित कृषी कायद्यांविरोधात दिल्लीच्या सीमांवर वर्षभर चाललेल्या ऐतिहासिक शेतकरी आंदोलनात डॉ. ढवळे यांनी ‘संयुक्त किसान मोर्चा’चे अग्रगण्य नेते म्हणून अत्यंत महत्त्वाची भूमिका बजावली. देशभरातील शेकडो शेतकरी संघटनांना एका छताखाली आणणे, त्यांच्यात वैचारिक समन्वय साधणे आणि कॉर्पोरेट धार्जिण्या धोरणांविरोधात देशातील शेतकऱ्यांचा बुलंद आवाज बनणे, हे काम त्यांनी अत्यंत कौशल्याने केले. अखेर केंद्र सरकारला ते कायदे मागे घ्यावे लागले, हा स्वतंत्र भारताच्या इतिहासातील शेतकऱ्यांचा सर्वात मोठा विजय होता.

विनम्र अभ्यासक आणि प्रेमळ मार्गदर्शक
डॉ. अशोक ढवळे यांचे नेतृत्व केवळ आक्रमक आंदोलनांपुरते मर्यादित नाही. ते एक अत्यंत अभ्यासू, लेखक आणि विचारवंत आहेत. जागतिकीकरण, शेतीचे प्रश्न, कामगारांचे हक्क आणि फॅसिझमविरोधी लढा यावर त्यांचे सखोल चिंतन आहे.
एवढ्या मोठ्या राष्ट्रीय पदांवर कार्यरत असूनही, त्यांच्यातील साधेपणा आणि विनम्रता थक्क करणारी आहे. महाराष्ट्रातील किंवा देशातील कोणत्याही कोपऱ्यातील सामान्य कार्यकर्ता त्यांना हक्काने भेटू शकतो. नव्या पिढीतील कार्यकर्त्यांना वैचारिक दिशा देणे आणि त्यांना चळवळीत पुढे आणणे यात ते नेहमीच पुढाकार घेतात. त्यांचे हेच अत्यंत प्रेमळ आणि मार्गदर्शक रूप कार्यकर्त्यांना अहोरात्र काम करण्याची ऊर्जा देते.

दीर्घायुष्याच्या क्रांतिकारी सदिच्छा!
आज जेव्हा देशातील शेती, शेतकरी आणि लोकशाही मूल्यांवर सातत्याने आघात होत आहेत, अशा काळात कॉ. डॉ. अशोक ढवळे यांच्यासारख्या सुविद्य, अनुभवी आणि लढवय्या नेत्याची देशाला आणि कष्टकरी जनतेला नितांत गरज आहे.
कामगार-शेतकऱ्यांच्या या महान नायकाला वाढदिवसानिमित्त उत्तम आरोग्य आणि उदंड आयुष्य लाभो, हीच संपूर्ण महाराष्ट्रातील आणि देशातील कष्टकऱ्यांची सदिच्छा!
कॉम्रेड डॉ. अशोक ढवळे यांना वाढदिवसाच्या क्रांतिकारी शुभेच्छा!
लाल सलाम!